Hoe AI het werk verandert
Kunst & erfgoed
Werk dat terugpraat, en collecties die opengaan.
Kunstenaars gebruiken AI als materiaal, partner of onderwerp. Musea en archieven maken er hun collecties mee doorzoekbaar: handschriften worden tekst, beelden krijgen beschrijvingen. De vraag wie de rechten heeft en wat je laat zien, groeit mee.
Wat verandert
- Handschriften en scans worden automatisch omgezet in doorzoekbare tekst.
- Collecties krijgen beschrijvingen, trefwoorden en verbanden die een mens daarna controleert.
- Kunstenaars werken met eigen modellen, datasets en gegenereerd beeld als grondstof.
- Aanvragen en verantwoording vragen om openheid over AI-gebruik.
Waar mensen het verschil maken
- Het idee, de keuze en de betekenis van een werk.
- Context en duiding: wat een object vertelt en voor wie.
- Zorgvuldig omgaan met rechten van makers en met gevoelig erfgoed.
Zo wordt AI al gebruikt
De Nachtwacht compleet
Het Rijksmuseum leerde neurale netwerken de schildertechniek van Rembrandt en reconstrueerde zo de afgesneden delen, op basis van een historische kopie.
RijksmuseumZoeken in de collectie met AI
De Kunstverkenner van het Rijksmuseum stelt bezoekers vragen en doet op basis van hun antwoorden suggesties uit de online collectie.
RijksmuseumSchilderen naar het algoritme
In Pixel Pioneers in Depot Boijmans (2026) hing werk van Christopher Kulendran Thomas: met de hand geschilderde doeken naar door algoritmes gegenereerde beelden.
BoijmansOude brieven doorzoekbaar
Het Utrechts Archief zette met handschriftherkenning meer dan 2.000 pagina's brieven uit het archief van Kasteel Amerongen om in doorzoekbare tekst, en schaalt dit op.
Het Utrechts ArchiefMuseumcollecties verrijken
In het Europese project ECHOLOT testen onder meer KMSKA, M Leuven en Musea Brugge automatische samenvattingen, beschrijvingen en beeldherkenning voor hun collecties.
meemooMuziek uit het archief
Met WAIVE maken artiesten en publiek nieuwe muziek en beelden uit archiefmateriaal van Beeld & Geluid, zoals een natuuropname als ritme.
Beeld & GeluidOpen zijn over AI
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie vraagt aanvragers uit te leggen of en hoe ze AI gebruikten bij het schrijven.
Stimuleringsfonds
Waar het heen gaat
Makers kunnen bezwaar maken tegen het gebruik van hun werk voor AI-training. Pictoright deed dat collectief voor zijn aangeslotenen en steunt Opt Out Now voor een heel oeuvre in één keer.
PictorightErfgoedinstellingen werken samen aan open tools om collecties met AI te verrijken en te delen, onder meer via Europeana en Wikimedia Commons.
meemooFondsen vragen aanvragers open te zijn over AI. AI-gebruik zelf telt niet negatief mee, slordige fouten wel.
Stimuleringsfonds
Wat een maker hier voor je kan doen
- “Maak ons archief doorzoekbaar met handschrift- of spraakherkenning.”
- “Bouw een installatie of werk met AI voor onze tentoonstelling.”
- “Schrijf met AI conceptbeschrijvingen bij onze collectie, die onze conservatoren nakijken.”
- “Maak een interactieve rondleiding die vragen van bezoekers beantwoordt uit onze eigen bronnen.”
Onderzocht op 5 oktober 2026. Ken je een goed voorbeeld uit Nederland? Laat het ons weten.