Hoe AI het werk verandert
Overheid
Sneller werken, met uitleg en toezicht.
Gemeenten, uitvoeringsorganisaties en Rijkswaterstaat gebruiken AI steeds vaker, vooral voor intern werk zoals samenvatten, anonimiseren en voorspellen. De overheid heeft ook geleerd wat er misgaat als algoritmes zonder toezicht beslissen. Daarom horen transparantie en een mens die beslist bij elke toepassing.
Wat verandert
- Stukken samenvatten, transcriberen en beleidsteksten opstellen gaat met AI-assistenten.
- Documenten voor Woo-verzoeken worden met AI geanonimiseerd, met een medewerker die controleert.
- Modellen voor water, onderhoud en planning worden sneller en preciezer.
- Algoritmes worden openbaar beschreven in het Algoritmeregister.
Waar mensen het verschil maken
- Besluiten over mensen nemen en uitleggen, met oog voor de gevolgen.
- Toetsen of een algoritme eerlijk uitpakt voor verschillende groepen.
- Contact met inwoners als het ingewikkeld of persoonlijk wordt.
Zo wordt AI al gebruikt
Anonimiseren zonder zwarte balken
Gemeente Hoeksche Waard laat met vijf andere gemeenten een taalmodel namen in documenten vervangen door neutrale termen, zodat stukken leesbaar blijven.
Computable, 2026Suggesties, geen besluiten
Zaanstad gebruikt een AI-tool die voorstelt wat gelakt moet worden in Woo-documenten. Medewerkers nemen elk voorstel over of wijzen het af; het staat beschreven in het Algoritmeregister.
AlgoritmeregisterWatermodellen met AI
Rijkswaterstaat, Deltares, KNMI en DigiShape onderzoeken hoe AI watermodellen sneller en wendbaarder maakt, voor voorspellingen bij hoogwater, droogte en scheepvaart.
Rijkswaterstaat, 2025Een eigen assistent voor de Rechtspraak
Medewerkers van de Rechtspraak maken, verbeteren en vatten memo's en beleidsstukken samen met RechtspraakGPT. Voor rechterlijke beslissingen is het uitdrukkelijk niet bedoeld.
Mr. OnlineUitspraken pseudonimiseren en plannen
De Rechtspraak wil AI inzetten voor onder meer pseudonimiseren van uitspraken, planning en het samenvatten van grote dossiers, eerst alleen bij laag risico.
AdvocatenbladAgents bij de Belastingdienst
Een verkenning raadt de Belastingdienst aan te beginnen met documentanalyse, zoeken in regelgeving en standaardvragen.
iBestuurBezwaarschriften sneller behandelen
Amsterdam testte transcriptie en samenvattingen van bezwaarschriften; Breda testte een assistent voor documenten en analyses.
Gemeente.nu
Waar het heen gaat
Het aantal toepassingen van generatieve AI bij de overheid groeide van 8 in 2024 naar 81 in 2025. Daarvan zijn er 37 (46 procent) al onderdeel van het dagelijkse werk.
TNO, 2025Op 5 oktober 2026 stonden 1.574 algoritmebeschrijvingen in het Algoritmeregister, van 354 publicerende organisaties.
AlgoritmeregisterDe Belastingdienst verwerkte jarenlang de (dubbele) nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag op een discriminerende manier, ook als risico-indicator. De AP legde in 2021 een boete op van 2,75 miljoen euro.
Autoriteit Persoonsgegevens, 2021Het kabinet maakte in 2024 excuses voor indirecte discriminatie bij de controles van DUO op de uitwonendenbeurs: studenten uit buurten met veel inwoners met een migratieachtergrond werden vaker gecontroleerd.
Rijksoverheid, 2024
Wat een maker hier voor je kan doen
- “Bouw een assistent die bezwaarschriften samenvat voor onze juristen.”
- “Zet een veilige AI-omgeving op voor medewerkers, met afspraken over persoonsgegevens.”
- “Maak uitlegvideo's over onze regelingen in begrijpelijke taal.”
- “Help ons een algoritme te beschrijven en te toetsen voor het Algoritmeregister.”
Onderzocht op 5 oktober 2026. Ken je een goed voorbeeld uit Nederland? Laat het ons weten.